Naar de inhoud
Spellenkastspellenvoorschool.nlDeze week

Bewegen

Energizers in de klas: 30 beweegspelletjes, bijna zonder materiaal

Verschenen

10 min lezen

Redactie Spellenkast

In dit stuk (5 onderdelen)
Getekende kinderen zonder gezicht springen en strekken zich uit in een klaslokaal, de tafels aan de kantMet AI gemaakte illustratie, geen foto. Gemaakt met Runway (Nano Banana 2.1).

Een goede energizer leg je in een minuut uit, duurt twee tot vijf minuten en heeft meestal geen materiaal nodig. Kies hem op wat de klas nodig heeft: wakker worden, afreageren, samenwerken of tot rust komen. Op een paar na (muziek, een ballon, proppen papier) zijn alle 30 hieronder zo gebouwd.

Vijf die je in een minuut uitlegt

Heb je geen tijd om te kiezen, neem dan een van deze:

  1. Reuzen en dwergen (wakker worden): “reus” is op je tenen met je armen omhoog, “dwerg” is diep hurken, “gewoon” is rechtop staan. Roep ze steeds sneller.
  2. Kruislings tikken (wakker worden): rechterhand op linkerknie, dan linkerhand op rechterknie. 20 keer, steeds sneller.
  3. Duw de muur (afreageren): 20 seconden zo hard duwen alsof je de muur wilt verplaatsen. Daarna de armen losschudden.
  4. Samen tellen tot 20 (samenwerken): de klas telt, maar iedereen mag het volgende getal zeggen. Zeggen twee kinderen tegelijk iets, dan begin je opnieuw bij 1.
  5. Kaarsjes uitblazen (tot rust komen): adem diep in door je neus, blaas langzaam een denkbeeldig kaarsje uit. Vijf keer.

De lijst van 30

In vier groepen: wakker worden, afreageren, samenwerken en tot rust komen. Alle spellen zijn voor de hele klas tegelijk. Wat de kolommen betekenen:

  • Groep: voor welke groepen het werkt.
  • Plek: zittend op je stoel, naast je stoel, tussen de tafels, in het gangpad of een open ruimte.
  • Wild: rustig, matig of wild. Hoe wilder, hoe langer de klas nodig heeft om weer te landen.
Soort Terug naar rust (onze inschatting) Als je dit kiest
Wakker worden ongeveer 1 minuut de klas zakt weg na de lunch of een lange instructie
Afreageren 2 tot 3 minuten er zit spanning of de buien zijn net voorbij
Samenwerken ongeveer 2 minuten de groep moet weer een groep worden, bijvoorbeeld na ruzie in de pauze
Tot rust komen niet nodig je wilt een gespannen of drukke klas laten dalen, of een toets inleiden

Wakker worden

Spel Groep Duur Plek Wild Zo speel je het
Reuzen en dwergen 1-4 2 min naast je stoel matig “Reus” is op tenen met armen omhoog, “dwerg” is hurken, “gewoon” is rechtop. Roep steeds sneller. Doe af en toe zelf het verkeerde voor.
Kruislings tikken 3-8 2 min naast je stoel rustig Rechterhand op linkerknie en andersom, 20 keer. Daarna elleboog tegen de tegenoverliggende knie.
Naam in de lucht 3-8 2 min naast je stoel rustig Schrijf je naam in de lucht met je elleboog, daarna met je knie en met je neus.
Staan bij het woord 3-8 3 min zittend rustig Lees iets voor. Elke keer dat je het afgesproken woord zegt, bijvoorbeeld “en”, staat iedereen op en gaat weer zitten.
Telstamp 2-6 2 min naast je stoel matig De klas telt hardop tot 20 en stampt bij elk getal. Variant: klappen bij elk getal uit de tafel van 3.
Spiegelen 2-8 3 min tussen de tafels rustig Tweetallen. De een beweegt langzaam, de ander is de spiegel. Wisselen na een minuut.
Tik iets blauws aan 1-4 2 min tussen de tafels matig Jij roept een kleur. Iedereen loopt naar iets in die kleur, tikt het aan en gaat weer zitten. Daarna de volgende kleur.
Heuvel op, heuvel af 1-8 2 min zittend matig Rennen met je handen op je bovenbenen. “Heuvel op” is sneller, “heuvel af” is langzamer, bij “finish” stop je.

Afreageren

Spel Groep Duur Plek Wild Zo speel je het
Bevroren 1-5 4 min tussen de tafels wild Muziek aan: dansen op de plek. Muziek uit: standbeeld. Wie nog beweegt, bedient de volgende ronde de muziek.
Dierenrace 1-3 4 min gangpad of buiten wild Jij noemt een dier. De klas beweegt als dat dier: olifant, muis, kikker, slang.
Papierballenslag 4-8 5 min gangpad wild Twee teams, een lijn in het midden en proppen oud papier. 60 seconden gooien naar de overkant. Dan ruimt iedereen op: dat is meteen je rustmoment. Team met de minste proppen aan zijn kant wint.
Onzichtbaar touwtrekken 3-8 3 min gangpad matig Twee teams trekken aan een onzichtbaar touw. Jij bent de sportverslaggever: het touw schuift, wordt glad, breekt. Op “het touw breekt” vallen alle teams tegelijk in slow motion.
Duw de muur 3-8 2 min bij de muur matig 20 seconden zo hard duwen alsof je de muur wilt verplaatsen. Schud je armen los. Twee keer herhalen.
Tien sprongen 4-8 2 min naast je stoel wild Jij telt tot tien terwijl de klas hurkspringt. Daarna vijf, dan drie, dan één.
Dansen met opdracht 1-8 3 min tussen de tafels wild Muziek aan, opdracht erbij: dans alleen met je ellebogen, daarna alleen met je knieën, daarna als robot.
Rondje om het plein 3-8 5 min buiten wild Eén rondje lopen of rennen. Wie klaar is, loopt rustig door tot jij fluit.

Samenwerken

Spel Groep Duur Plek Wild Zo speel je het
Mexicaanse golf 1-8 2 min zittend matig Eén kind staat op met de armen omhoog, de buurman volgt, de golf gaat de klas rond. Daarna sneller, daarna de andere kant op.
Klapritme doorgeven 2-8 3 min zittend rustig Jij klapt een kort ritme, het kind naast je herhaalt het en doet het door. Onderweg mag het ritme veranderen. Klapt het laatste kind hetzelfde als het eerste?
Samen tellen tot 20 4-8 3 min zittend, ogen dicht rustig Iedereen kan het volgende getal zeggen. Zeggen er twee tegelijk iets, dan opnieuw bij 1. Reken op een paar pogingen.
Menselijke knoop 5-8 5 min open ruimte matig Groepjes van 6 tot 8 in een kring, elke hand pakt een hand van iemand die niet je buurman is. Ontknoop zonder los te laten.
Ballon omhoog 1-8 4 min tussen de tafels wild De ballon mag de grond niet raken. De klas telt het aantal tikken en probeert het record te verbeteren. Heeft één ballon nodig.
Rugtekenen 3-8 3 min zittend, tweetallen rustig De een tekent met één vinger een woord of vorm op de rug van de ander. Die raadt wat het is.
Beweging doorgeven 2-8 3 min zittend in een kring rustig Eén kind maakt een gebaar en geeft het stil door. Komt het gebaar aan het eind nog hetzelfde terug?

Tot rust komen

Spel Groep Duur Plek Wild Zo speel je het
Kaarsjes uitblazen 1-4 2 min zittend rustig Vijf denkbeeldige kaarsjes. Diep inademen door de neus, langzaam uitblazen, één kaarsje uit.
Buikademhaling 3-8 2 min zittend rustig Hand op je buik. Tel in tot 4, uit tot 6. Voel je buik groter en kleiner worden.
Geluiden tellen 1-8 2 min zittend rustig Ogen dicht, één minuut. Elk geluid dat je hoort is een vinger omhoog. Vergelijk daarna wie wat hoorde.
Spaghetti 2-8 3 min zittend rustig Eerst rauwe spaghetti: heel stijf, vijf seconden. Dan gekookte: alles slap. Drie keer.
Warme handen 3-8 2 min zittend rustig Wrijf je handen warm en leg ze op je gesloten ogen. Vijf keer rustig ademen.
Slow motion 1-8 3 min naast je stoel rustig Alles gaat in slow motion: je pen pakken, je boek opbergen, je jas ophangen.
Stil tellen tot 30 3-8 2 min zittend rustig Ogen dicht, in gedachten tellen. Jij houdt de klok bij. Wie denkt dat er 30 seconden voorbij zijn, steekt zijn hand op.

Groep, duur en wild zijn onze inschatting van hoe de spellen in de praktijk uitpakken. Een groep die gewend is aan bewegen kan meer aan dan hier staat, een onrustige groep minder.

Zo leid je een energizer in en sluit je hem af

Het spel zelf gaat meestal prima. Het gaat vooral mis bij het begin en het eind.

  1. Spreek één signaal af voor stoppen. Handen omhoog, een bel of een telwoord. Oefen het één keer zonder spel: “als ik mijn hand opsteek, ben je stil en sta je stil”.
  2. Zeg vooraf hoe lang het duurt. “Twee minuten” werkt, “zo lang als ik zeg” niet. Zet een zichtbare timer neer.
  3. Leg het uit en doe het voor. Eén voorbeeldronde, dan pas starten.
  4. Sluit een wild spel af met een rustig spel. Na Tien sprongen of Bevroren past Buikademhaling of Spaghetti. Dat kost een minuut en scheelt vijf minuten onrust.
  5. Kies het moment, niet het spel. Vlak voor een toets zet je liever de rustige in, na een lange instructie de wakkere.

Wat het helpt en wat niet

Eerlijk is het beste antwoord: het bewijs is beperkt. Volgens het overzicht van de KVLO is er geen overtuigend bewijs dat beweegmomenten op school de schoolprestaties verhogen; reviews vinden geen of relatief kleine effecten.

  • Het kost geen leerprestaties. Volgens een overzicht van de beroepsvereniging KVLO (2021) gaat meer bewegen op school niet ten koste van schoolprestaties, ook niet als er rekentijd wordt vervangen door beweegtijd.
  • Voor de concentratie zijn er aanwijzingen. Zo wijst het overzicht erop dat minimaal tien minuten matig tot intensief bewegen, of vijf minuten intensief, bijdraagt aan concentratie en taakgerichtheid. Het is geen hard bewijs. En de meeste energizers hierboven duren twee of drie minuten: die halen dat niet. Heb je het over concentratie, plan dan liever een paar langere momenten per dag in dan veel kleintjes. Een paar spellen hierboven, zoals Papierballenslag en Rondje om het plein, duren vijf minuten; of dat intensief genoeg is, hangt van de klas af.
  • Rekenoefening erin stoppen levert niet meer op. Programma’s die bewegen combineren met het automatiseren van rekenvaardigheden hadden in reviews geen effect of een effect gelijk aan leren zonder bewegen. Kinderen vinden het wel leuker en bewegen iets meer. Dat is een goede reden voor een spel, maar geen reden om het te beloven als rekenmiddel.
  • De achtergrond. Kinderen zitten ongeveer twee derde van de schooldag. Op de meeste scholen is er twee keer per dag een buitenspeelpauze van een kwartier. Een energizer is dus geen vervanging van bewegen, hooguit een onderbreking van het zitten.

Wil je een spel dat rekenen of taal oefent met beweging, kijk dan bij de spellen uit Spelletjes voor in de klas. Wat het onderzoek naar leren met spellen in het algemeen zegt, staat in Werkt leren met spelletjes?.

Grote klas, klein lokaal of regendag

  • Grote klas (28 of meer): kies spellen op je stoel of naast je stoel: Kruislings tikken, Telstamp, Geluiden tellen. In het gangpad past alleen de helft tegelijk. Laat dan de ene helft meedoen terwijl de andere helft jury is, en wissel.
  • Klein lokaal: Duw de muur, Spiegelen en alles uit “Tot rust komen”. Die werken op je plek of in tweetallen, zonder dat je tafels hoeft te verschuiven.
  • Regendag: de buitenspellen vervallen. Vervang Rondje om het plein door Dansen met opdracht en Tien sprongen, en zet een rustig spel erachter. Gaan de kinderen naar de gym of de gang, dan kun je de Papierballenslag daar doen.
  • Na de lunch: Heuvel op, heuvel af en Reuzen en dwergen. Die maken wakker zonder dat je daarna lang moet landen.
  • Laatste week voor een vakantie: zie Schoolvakanties 2026-2027 voor de data, en kies in die week vooral samenwerkspellen.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt een energizer?

Volgens onze inschatting twee tot vijf minuten. De rustige duren in de regel twee tot drie minuten, de wilde vaak vier tot vijf minuten, inclusief het weer tot rust komen.

Helpt bewegen tussendoor de concentratie?

Er zijn aanwijzingen dat minimaal tien minuten matig tot intensief of vijf minuten intensief bewegen bijdraagt aan concentratie en taakgerichtheid. Dat komt uit een overzicht van de KVLO uit 2021 en is geen hard bewijs. Een energizer van twee minuten haalt die grens niet.

Gaat bewegen tussendoor ten koste van de leerprestaties?

Nee. Volgens het KVLO-overzicht gaat meer bewegen op school niet ten koste van schoolprestaties, ook niet als rekentijd wordt vervangen door beweegtijd.

Meer bewegen uit de kast

9 spellen

Elk met groep, duur en materiaal. Alle spellen voor bewegen staan op de vakpagina.

Waar of niet waar

Elk vak

Jij zegt een bewering. Waar is staan, niet waar is blijven zitten. Tel tot drie, dan pas bewegen.

Voor
groep 3–8
Duur
5 min
Nodig
niets

Ogen dicht en samen tellen tot twintig, zonder volgorde. Zeggen twee kinderen tegelijk een getal, dan begint het weer bij 1.

Voor
groep 3–8
Duur
5 min
Nodig
niets

Juf zegt

Alleen doen als de opdracht begint met "juf zegt". Goed voor luisteren en links en rechts.

Voor
groep 1–4
Duur
5 min
Nodig
niets

In tweetallen: één beweegt langzaam, de ander doet het precies na.

Voor
groep 1–8
Duur
5 min
Nodig
niets

Lees ook