Naar de inhoud
Spellenkastspellenvoorschool.nlDeze week

Spelen en leren

Spelletjes voor in de klas: 40 spellen met groep en duur

Verschenen

12 min lezen

5 spellen uitgelegd

Redactie Spellenkast

In dit stuk (7 onderdelen)
Getekende schooltafels in een kring, van bovenaf, met dobbelstenen, kaarten, een bal en pittenzakjesMet AI gemaakte illustratie, geen foto. Gemaakt met Runway (Nano Banana 2.1).

Zonder materiaal en zonder voorbereiding kun je altijd terecht bij vijf spellen: Waar of niet waar, Zoem, Raad mijn getal, Woordketting en Samen tot twintig. Elk duurt vijf minuten en heb je in een minuut uitgelegd; samen dekken ze groep 3 tot en met 8.

Vijf spellen voor als je niets bij de hand hebt

Alle vijf werken met de hele klas, aan de tafels, zonder dat iemand hoeft op te staan (behalve bij het eerste). Je kunt ze dus ook spelen in een vol lokaal of met een klas die je niet kent.

1. Waar of niet waar

  • Groep 3-8
  • 5 minuten
  • niets nodig
  • hele klas
  • oefent: feiten uit elk vak
  1. Iedereen zit.
  2. Jij zegt een bewering: “Een driehoek heeft vier hoeken.”
  3. Denk je dat het waar is, dan ga je staan. Niet waar: je blijft zitten.
  4. Tel tot drie, dan pas bewegen. Zo kijkt niemand eerst naar de buurman.
  5. Geef het goede antwoord en vraag één kind waarom.

Voorbeeldronde: “Utrecht is de hoofdstad van Nederland.” Een derde van de klas staat op. Je zegt: “Niet waar, het is Amsterdam. Wie weet wat Utrecht wel is?” Volgende bewering.

Werkt bij elk vak: rekensommen (“7 × 8 is 54”), spelling (“hond schrijf je met een t”) of de les van gisteren.

2. Zoem

  • Groep 4-8
  • 5 minuten
  • niets nodig
  • hele klas
  • oefent: tafels
  1. Kies de tafel, bijvoorbeeld die van 3.
  2. De klas telt om de beurt hardop, rij voor rij: 1, 2…
  3. Komt er een getal uit de tafel, dan zeg je in plaats daarvan “zoem”.
  4. Wie zich vergist, begint de telling opnieuw bij 1. Niemand valt af.
  5. Lukt het tot 30, neem dan een moeilijkere tafel of twee tafels tegelijk (“zoem” voor 3, “boem” voor 4).

Voorbeeldronde: 1, 2, zoem, 4, 5, zoem, 7, 8, zoem, 10… Bij 12 zegt Daan “twaalf”. Opnieuw bij 1, nu begint Daan.

3. Raad mijn getal

  • Groep 3-6
  • 5 minuten
  • niets nodig
  • hele klas
  • oefent: getallen ordenen tot 100 (of 1000)
  1. Jij denkt aan een getal tussen 1 en 100 en schrijft het op een briefje dat je omdraait.
  2. Een kind noemt een getal. Jij zegt “hoger” of “lager”.
  3. De klas houdt bij hoeveel beurten het kost.
  4. Geraden: het kind dat raadde, mag het volgende getal bedenken.

Voorbeeldronde: 50? Lager. 25? Hoger. 37? Lager. 31? Hoger. 34? Ja, in vijf beurten. Vraag daarna: “Waarom begon Lisa met 50?” Zo komt de slimste strategie (steeds halveren) vanzelf op tafel. Voor groep 3: tot 20.

4. Woordketting

  • Groep 4-8
  • 5 minuten
  • niets nodig
  • hele klas of tafelgroepjes
  • oefent: spelling en woordenschat
  1. Jij noemt een woord, bijvoorbeeld “boom”.
  2. Het volgende kind noemt een woord dat begint met de laatste letter: “mol”.
  3. Dan “lamp”, “pen”, enzovoort.
  4. Een woord mag maar één keer.
  5. Lastiger: alleen zelfstandige naamwoorden, of alleen woorden van het thema.

Bij twijfel over de laatste letter (“hand”: d of t?) heb je meteen een spellingmoment.

5. Samen tot twintig

  • Groep 3-8
  • 5 minuten
  • niets nodig
  • 10 tot 30 kinderen
  • oefent: luisteren en samenwerken
  1. Iedereen doet de ogen dicht.
  2. De klas telt samen tot 20, één getal per keer, zonder volgorde af te spreken. Iedereen mag op elk moment een getal zeggen.
  3. Zeggen twee kinderen tegelijk een getal, dan begint het weer bij 1.
  4. Niemand mag twee keer achter elkaar.

Voorbeeldronde: “Een.” Stilte. “Twee.” “Drie.” “Vier, vier”, twee stemmen. Terug naar 1. Het eerste rondje haalt een klas zelden de tien. Dat is het punt: het spel wordt pas beter als ze echt naar elkaar luisteren. Goed om mee te beginnen na de pauze.

Welk spel past bij welk moment

Invaller zonder voorbereiding

Je kent de namen niet en de regels van de klas ook niet. Kies spellen waarbij niemand afvalt en je weinig hoeft te corrigeren.

  • Start: Samen tot twintig (5 minuten). Je ziet meteen wie de toon zet.
  • Tussen twee lessen: Waar of niet waar met het vak dat op het rooster staat. Lees de beweringen desnoods uit het lesboek voor.
  • Als de klas onrustig wordt: Wie ben ik? Een kind voor de klas, de rest moet stil zijn om de vragen te horen.

Vraag bij elk spel een kind om de regels te herhalen. Dat scheelt discussie halverwege.

Laatste kwartier van de dag

Tijd voor iets met teams en een duidelijke eindstand, zodat de dag niet uitloopt. Hints of Tekenen en raden in twee teams (15 minuten), of Rij zonder woorden als je ook nog wilt dat de klas rustig naar buiten gaat. Zet de wekker: een spel dat uitloopt, eindigt in een discussie over wie er gewonnen had.

Regenpauze

Een binnenpauze van een kwartier vraagt spellen die kinderen zelf spelen, zonder dat jij de hele tijd uitlegt. Leg drie dingen klaar: dobbelstenen voor Durf je nog?, speelkaarten voor Kaartenduel en een memoryset. Laat de rest kiezen tussen tekenen en Woord in woord. Geef geen spel dat veel lawaai maakt, zoals Hints: in een lokaal met dertig kinderen houdt dat niemand vol.

Wachten op de gym of in de rij

Je hebt twee tot vijf minuten en de kinderen staan. Ik ga op reis, Juf zegt (voor de onderbouw), Rekentrein of Raad mijn getal. Geen spellen met bewegen in de gang: dat lokt rennen uit.

De spellen die hier niet uitgewerkt zijn, staan met een regel uitleg in de tabel hieronder.

De tabel: 40 spellen op groep, duur en materiaal

De tabel staat in vier blokken, van “niets nodig” naar “kaartjes die je vooraf maakt”. Duur is de tijd voor een speelronde inclusief uitleg. Groep is waar het spel het beste past; met een makkelijkere of moeilijkere opdracht schuift bijna elk spel een groep op.

Niets nodig, niets voorbereiden

Spel Zo gaat het Groep Duur Kinderen Oefent
Waar of niet waar Bewering; waar is staan, niet waar is zitten 3-8 5 min hele klas elk vak
Zoem Om de beurt tellen; getal uit de tafel wordt “zoem” 4-8 5 min hele klas tafels
Raad mijn getal Getal tot 100 raden met “hoger” of “lager” 3-6 5 min hele klas getallen ordenen
Woordketting Laatste letter is de eerste letter van het volgende woord 4-8 5 min hele klas spelling, woordenschat
Samen tot twintig Ogen dicht samen tellen; tegelijk praten is opnieuw 3-8 5 min 10-30 luisteren, samenwerken
Wie ben ik? Kind denkt aan persoon of dier; klas stelt hooguit 20 ja-neevragen 3-8 10 min hele klas vragen stellen, wereld
Ik ga op reis Reeks herhalen en één ding toevoegen, op alfabet 2-8 10 min kring geheugen, alfabet
Juf zegt Alleen doen als de opdracht begint met “juf zegt” 1-4 5 min hele klas luisteren, links en rechts
Ik zie, ik zie Voorwerp raden bij een kleur of beginklank 1-3 5 min hele klas beginklank, kleuren
Hints Woord uitbeelden zonder praten, in twee teams 3-8 10-20 min hele klas woordenschat
Rekentrein Startgetal plus reeks (“+4, dubbel, −3”); wie weet het eindgetal? 3-8 5 min hele klas hoofdrekenen
Letter en ding Letter plus categorie (dier, land, beroep); eerste goede antwoord scoort voor de tafelgroep 4-8 5-10 min tafelgroepjes woordenschat, wereld
Woord voor woord Om de beurt één woord; samen een verhaal 3-8 5-10 min kring zinsbouw
Spiegelen Eén beweegt langzaam, de ander doet het precies na 1-8 5 min tweetallen concentratie, bewegen
Wat is er veranderd? Kind op de gang; klas verandert één ding aan iemand 1-4 5 min hele klas waarnemen
Stille post Zin doorfluisteren; begin en eind vergelijken 1-5 5 min kring luisteren, uitspraak
Rij zonder woorden Zonder praten op volgorde staan (verjaardag, voornaam) 4-8 10 min hele klas samenwerken, alfabet
Klap de klanken Woord klappen in klankgroepen; hoeveel waren het? 1-3 5 min hele klas klankgroepen
Groepjes van… Rondlopen; bij een som groepjes van het antwoord vormen 2-5 10 min 15-30, ruimte nodig tellen, sommen tot 10
Vingersommen Tegelijk vingers opsteken; wie zegt eerst de som? 2-5 5 min tweetallen optellen tot 10, tafels

Alleen het bord, papier of stoepkrijt

Spel Zo gaat het Groep Duur Kinderen Oefent
Galgje Streepjes op het bord; letters raden voor de tekening af is 3-8 10 min hele klas spelling
Boter, kaas en eieren met sommen 3 bij 3 op het bord, een som per vak; goed is een kruisje 3-6 10 min twee teams rekenen
Eigen bingo Rooster van 3 bij 3 tekenen met getallen tot 20; jij noemt sommen 3-6 10-20 min hele klas sommen tot 20
Stad, land, rivier Letter noemen; kolommen invullen voor de tijd om is 5-8 10-20 min alleen of tweetallen topografie, spelling
Woord in woord Lang woord op het bord; zoveel mogelijk woorden met die letters 4-8 5-10 min tweetallen spelling
Tekenen en raden Kind tekent een woord op het bord; eigen team raadt binnen een minuut 3-8 10-20 min twee teams woordenschat
Wie ben ik met briefje Kleefbriefje met dier of land op het voorhoofd; ja-neevragen 4-8 10 min tweetallen wereld, vragen stellen
Getallenlijn op het plein Lijn 0 tot 20 in stoepkrijt; een som springen 2-4 10 min groepjes van 5-6 getallenlijn

Dobbelstenen of speelkaarten

Spel Zo gaat het Groep Duur Kinderen Oefent
Dobbelsommen Elk twee dobbelstenen gooien; hoogste som krijgt een punt 3-4 10 min tweetallen optellen tot 12
Tafeldobbel Gooien en keer de tafel van de week; wie eerst boven de 100 komt 4-5 10 min tweetallen tafels
Durf je nog? Blijven gooien en optellen; gooi je een 1, dan ben je de punten van die beurt kwijt 3-8 10-20 min groepjes of hele klas optellen, kans
Grootste getal Vier keer gooien, elke worp meteen in een vak (D, H, T, E) zetten 4-8 10 min hele klas plaatswaarde
Kaartenduel Speelkaarten zonder plaatjes omdraaien; wie zegt eerst de som of het product? 3-6 10 min tweetallen sommen, tafels
Woorddobbel Gooien en een woord bedenken met zoveel letters als de worp 3-5 10 min tweetallen spelling, woordlengte

Kaartjes die je vooraf maakt

Spel Zo gaat het Groep Duur Kinderen Voorbereiding
Memory met sommen 12 paren: som en uitkomst 3-6 10-20 min 2-4 per set 15 min
Ik heb… wie heeft… Ketting van kaartjes: “Ik heb 12. Wie heeft 3 × 5?” 3-8 10 min 20-30 20-30 min, eenmalig
Kwartet met eigen thema 8 sets van 4 (provincies, dieren, tafels) 4-8 20 min 3-4 per set 30 min
Ganzenbord met vragen Op een vakje met een stip trek je een vraagkaartje 3-8 20 min 2-4 per bord bord, pionnen, 30 vragen
Lopend dictee Tekst hangt in de gang; kind onthoudt een stukje en dicteert het aan zijn maatje 4-8 20 min tweetallen tekst ophangen
Woordenbingo Kinderen kiezen 9 woorden van het bord; jij leest omschrijvingen voor 3-6 10-20 min hele klas woordenlijst op het bord

Wat vaak misgaat

  • De uitleg duurt langer dan het spel. Meer dan drie regels onthoudt een klas zelden in één keer. Speel een proefronde in plaats van alles vooraf te vertellen.
  • Wie af is, zit erbij. Na twee minuten zitten de kinderen die het oefenen het hardst nodig hebben aan de kant. Laat ze terugkomen, of geef ze een taak: scheidsrechter, puntenteller.
  • Altijd dezelfde winnaars. Bij snelheidsspellen wint de snelste rekenaar. Speel in teams of geef punten voor het goede antwoord in plaats van voor het eerste.
  • Te lang doorgaan. Stop als het nog leuk is. Dan willen ze het morgen weer.

Zo laat je een spel meer opleveren

Een spel wordt een oefening als je het een paar keer herhaalt, er kort over praat en de kinderen samen laat spelen in plaats van ieder voor zich tegen elkaar. Dat is wat overzichtsstudies vonden, al ging dat onderzoek vooral over spellen op een scherm.

  • Vaker en korter. In de overzichtsstudie van Clark en collega’s (2016) gaven spellen die over meerdere sessies werden gespeeld duidelijk meer leerwinst dan één losse sessie. Hoe lang er in totaal gespeeld werd, maakte geen verschil. Vijf minuten Zoem op vier dagen levert dus waarschijnlijk meer op dan een uur op vrijdag.
  • Uitleg ervoor, nabespreken erna. Wouters en collega’s (2013) vonden meer leerwinst als het spel werd gecombineerd met andere instructie. Clark vond voor extra uitleg naast het spel geen duidelijk verschil. Kosten doet het weinig: één minuut vooraf (“we oefenen de tafel van 6”), één vraag na afloop (“welke som vond je lastig?”).
  • In groepjes. Bij Wouters leverden spellen meer op als leerlingen in groepjes speelden. Bij Clark gaven spellen waarin kinderen ieder voor zich tegen elkaar speelden gemiddeld geen leerwinst, en deden teams het beter dan kinderen die alleen tegen elkaar streden.

Hoe sterk dat bewijs is en wat het niet zegt, staat in Werkt leren met spelletjes?.

Spellen zonder scherm

Alle 40 spellen in deze tabel zijn zonder telefoon, tablet of computer. Dat past bij de landelijke afspraak dat mobieltjes uit de klas blijven: in het basisonderwijs geldt die officieel sinds schooljaar 2024-2025, voor telefoons, tablets en smartwatches. Uitzonderingen zijn er als een apparaat nodig is voor de les, of om medische redenen of vanwege een beperking (Rijksoverheid). Een oefenspel op de tablet kan dus, als het bij de les hoort, maar je hebt er geen nodig.

Per vak

  • Rekenen: Zoem, Raad mijn getal, Rekentrein, Vingersommen, Groepjes van…, Eigen bingo, Boter, kaas en eieren met sommen, alle dobbelspellen, Memory met sommen en Ik heb… wie heeft…. Voor de tafels staan tien spellen met een weekschema in Tafels oefenen.
  • Taal: Woordketting, Woord voor woord, Klap de klanken, Galgje, Woord in woord, Woorddobbel, Lopend dictee en Woordenbingo.
  • Wereld: Wie ben ik?, Letter en ding, Stad, land, rivier, Kwartet met eigen thema en Waar of niet waar met vragen over aardrijkskunde of geschiedenis.
  • Bewegen en samenwerken: Waar of niet waar, Juf zegt, Spiegelen, Groepjes van…, Rij zonder woorden, Getallenlijn op het plein en Samen tot twintig.

Veelgestelde vragen

Welke spelletjes kun je in de klas doen zonder materiaal?

Waar of niet waar, Zoem, Raad mijn getal, Woordketting en Samen tot twintig. Ze duren vijf minuten, samen dekken ze groep 3 tot en met 8 en je legt ze in een minuut uit.

Welk spel speel je als invaller in een klas die je niet kent?

Begin met Samen tot twintig: dat is rustig, iedereen doet mee en je ziet meteen hoe de klas samenwerkt. Daarna Wie ben ik? of Waar of niet waar met het vak dat op het rooster staat.

Mogen kinderen in de klas een spel op de tablet of telefoon spelen?

Sinds schooljaar 2024-2025 geldt in het basisonderwijs de landelijke afspraak dat telefoons, tablets en smartwatches uit de klas blijven, behalve als ze nodig zijn voor de les of om medische redenen of een beperking.

Lees ook