Naar de inhoud
Spellenkastspellenvoorschool.nlDeze week

Rekenen

Tellen en rekenen in groep 1 en 2: spelletjes die werken

Verschenen

8 min lezen

12 spellen uitgelegd

Redactie Spellenkast

In dit stuk (6 onderdelen)
Getekende dobbelstenen met één tot vijf ogen en een spelbord van gekleurde rondjes met pionnenMet AI gemaakte illustratie, geen foto. Gemaakt met Runway (Nano Banana 2.1).

Een goed telspel laat kleuters getallen zien en hardop zeggen, en laat ze er iets mee doen: stappen, erbij, eraf. Een bekend onderzoek hiernaar gaat over één eenvoudig bordspel: vier keer een kwartier spelen hielp kleuters met een achterstand, een versie met kleuren in plaats van getallen niet.

Wat onderzoek laat zien

Het onderzoek is van Siegler en Ramani uit 2008. Kleuters uit gezinnen met een laag inkomen speelden een eenvoudig lineair getallenbordspel: een rij vakjes met getallen waarover je met een pion vooruitgaat. Ze speelden vier sessies van 15 minuten. Daarna was hun verschil in getalschatting met leeftijdgenoten weg. Een groep die hetzelfde spel speelde met kleuren in plaats van getallen, haalde dat verschil niet in.

De lessen daaruit:

  • Getallen, geen kleuren. Het spel hielp waarschijnlijk doordat de kinderen de getallen zagen en in een vaste volgorde zagen staan; dat het verschil door het hardop zeggen komt, weten we uit dit onderzoek niet. Een spel met alleen kleuren, hoe leuk ook, deed dat niet.
  • Het is één onderzoek, met een bepaalde groep kinderen. Het is geen garantie dat elk getallenbordspel bij elk kind werkt, wel een goede reden om te beginnen met dit soort spel.
  • Korte sessies. Vier keer 15 minuten is weinig. Je hoeft er geen vaste lessen van te maken.

De spellen hieronder zijn daarom op één lijn gebracht: ze laten het kind getallen zien, zeggen en gebruiken. Het getallenbordspel dat je zelf kunt maken staat verderop.

12 telspellen voor groep 1 en 2

Alle twaalf zijn onze eigen beschrijvingen. Ze zijn te spelen met een groepje of in de kring, en bijna allemaal met spullen die je al hebt.

Spel Groep Duur Materiaal Wat het oefent
Telwandeling 1-2 5 min niets telrij, een-op-een tellen
Stippen flitsen 1-2 5 min dobbelsteen of kaartjes met stippen aantallen in één oogopslag zien
Voelzak 1-2 10 min zakje of sok, 5 knopen tellen zonder te kijken
Meer of minder 1-2 5 min twee bakjes, blokjes aantallen vergelijken
Getallenbordspel 1-2 15 min zelf te maken bord, pion, munt getallenlijn, stap voor stap tellen
Eén erbij, één eraf 2 5 min blokjes eerste optellen en aftrekken
Kralenketting 1-2 10 min kralen, draad, dobbelsteen aantal vasthouden
Tellen in de kring 1-2 5 min niets telrij, voor- en achteruit
Winkeltje 2 15 min spullen, knopen als geld een-op-een tellen, betalen
Getallen zoeken 1-2 10 min getalkaarten 1 tot 10 cijfers herkennen
Stippenmemory 2 10 min 20 kaartjes (stippen en cijfers) aantal koppelen aan cijfer
Springen op de getallenlijn 1-2 5 min stoepkrijt of plakband getallenlijn, vooruit en terug

Groep en duur zijn onze inschatting. Met een kleinere of grotere getalruimte schuift elk spel een groep op.

1. Telwandeling

  1. Loop met de kinderen een rondje door het lokaal of de gang. Jij telt hardop de stappen, de kinderen tellen mee.
  2. Na tien stappen zeg je: “Hoeveel stappen waren dat?” Daarna van twintig, of per tweetal tegelijk.
  3. Variant: tel trappen, tegels of zwaaiende handen.

Wat vaak misgaat: te snel lopen. Een kind moet bij elk getal één stap zetten.

2. Stippen flitsen

  1. Houd een kaartje met stippen of een dobbelsteen twee seconden omhoog.
  2. Wie ziet hoeveel het zijn? Fluister het in het oor van je maatje.
  3. Daarna zeggen: “Hoe zag je dat?” Zie je drie en twee, dus vijf?

Begin met 1 tot 4. Pas als dat vlot gaat tot 6.

3. Voelzak

  1. Stop drie tot vijf knopen in een zakje of sok.
  2. Het kind voelt, telt en zegt hoeveel. Dan kijkt het.
  3. Daarna doet een ander kind erbij of eraf, zonder dat de rest het ziet. Het zakje gaat weer rond: hoeveel nu?

4. Meer of minder

  1. Twee bakjes met verschillende aantallen blokjes. Elk kind kijkt en zegt waar meer in zit.
  2. Tel samen om te controleren. Dat is de eerste echte controle op wat het kind schat.

5. Getallenbordspel

Dit is onze eigen versie van het spel uit het onderzoek. Zie het stappenplan hieronder.

6. Eén erbij, één eraf

  1. Leg een stapeltje blokjes op tafel, bijvoorbeeld vier.
  2. Zeg: “Ik doe er één bij. Hoeveel zijn het nu?” Het kind telt na.
  3. Doe er daarna één af. Wissel de rollen.

7. Kralenketting

  1. Gooi een dobbelsteen. Rijg zoveel kralen als de ogen.
  2. Na drie worpen hangt er een ketting. Tel hoeveel kralen het zijn.
  3. Vergelijk twee kettingen: welke is langer?

8. Tellen in de kring

  1. Alle kinderen zitten in een kring. Het eerste kind zegt “1”, het volgende “2”, enzovoort.
  2. Bij 10 draai je om: nu aftellen naar 1.
  3. Variant: elk getal dat je zegt, klap je er een keer bij.

9. Winkeltje

  1. Zet een tafel als winkel, met speelgoed en kaartjes met een prijs van 1, 2 of 3 knopen.
  2. De klant betaalt met knopen, de verkoper telt na.
  3. Wissel van rol.

Past goed bij een thema, zoals de bakker of de dierenwinkel.

10. Getallen zoeken

  1. Verstop getalkaarten 1 tot 10 in het lokaal.
  2. De kinderen zoeken en leggen de kaartjes in de goede volgorde op de grond.
  3. Controleer samen: tel de kaartjes en loop de rij af.

11. Stippenmemory

  1. Maak 10 paren: een kaartje met stippen en een kaartje met het cijfer.
  2. Alles omgekeerd. Draai om de beurt twee kaartjes om.
  3. Horen stippen en cijfer bij elkaar, dan mag je ze houden.

12. Springen op de getallenlijn

  1. Teken met krijt of plakband een lijn van 0 tot 10, met een groot cijfer bij elke stap.
  2. Het kind springt zoveel keer als de dobbelsteen zegt, en zegt de getallen hardop.
  3. Gooi opnieuw. Waar sta je nu?

Zelf een getallenbordspel maken

Dit is onze eigen vertaling van het idee uit het onderzoek, geen kopie van het spel uit de studie. Het doet waar het om gaat: getallen in een vaste rij, zichtbaar en hardop gezegd.

Wat je nodig hebt: een A3-vel, een stift, een pion of knoop per kind en een munt.

  1. Teken op het vel een rij van 10 vakjes naast elkaar, of een slingerende route. Zet in elk vakje één groot cijfer, van 1 tot 10 op volgorde. Maak alle vakjes dezelfde kleur. De kleur mag niet helpen.
  2. Zet een startvak aan het begin en een finish na de 10.
  3. Elk kind zet zijn pion op start.
  4. Gooi de munt: kop is een stap, munt is twee stappen.
  5. Het kind zegt de getallen op het bord hardop terwijl het de pion verzet. Dus niet: “ik ga twee”, maar: “je staat op 3, nu ga ik naar 4, 5.”
  6. Wie als eerste op de finish komt, wint. Daarna kan de volgende ronde meteen.

Voorbeeldbeurt: Mila staat op 4 en gooit munt: twee stappen. Ze verzet haar pion en zegt: “5, 6.” Nu staat ze op 6. Daarna is Daan aan de beurt: hij staat op 2, gooit kop en zegt: “3.”

Dat hardop zeggen is waarschijnlijk de kern van het spel: het kind koppelt het getal op het bord aan de stap die het zet. Een kind dat zwijgend zijn pion verzet, oefent waarschijnlijk minder. Tel daarom desnoods samen met het kind mee.

Varianten:

  • Voor jonge kleuters in groep 1: alleen de vakjes 1 tot 5, en alleen de stap van één.
  • Voor groep 2: laat het bord doorlopen tot 15 of 20, en gooi met een dobbelsteen. Of speel terug: “wie als eerste weer bij 1 is, wint”.
  • Voor een groepje van vier: twee teams, elk met één pion.
  • Wat je niet moet doen: kleuren of plaatjes in de vakjes zetten. In het onderzoek hielp het kleurenspel niet.

Van winkelspel naar zelfmaakspel

SLO beschreef in januari 2015 in “Rekenspelletjes voor kleuters” 25 rekenspellen die op basisscholen zijn uitgeprobeerd. Volgens SLO vonden de kinderen ze leuk en leerden ze ervan, ook in executieve vaardigheden. Een deel zijn spellen uit de winkel, zoals Halli Galli, SET Junior, Rush Hour, Quarto en Regenwormen Junior. Een deel kun je zelf maken. Koop een spel dus niet op de doos: kijk of het kinderen getallen laat zien en zeggen, en maak de rest zelf.

Meer over spellen die op school werken en wanneer ze het meeste opleveren, staat in Werkt leren met spelletjes?. In dat artikel zie je ook waarom meerdere korte sessies meer opleveren dan één lange.

Wat vaak misgaat

  • Te veel tegelijk. Eén spel, één getalruimte (tot 5, tot 10), pas daarna verder.
  • Alleen de telrij. Opzeggen tot 20 is niet hetzelfde als weten hoeveel het er zijn. Laat altijd ook tellen wat er ligt.
  • Het kind laten raden wat je bedoelt. Zeg: “Wij tellen: één, twee, drie.” Doe voor wat je wilt dat het kind zegt.
  • Te lang spelen. Vijf tot vijftien minuten is genoeg. Stop als het nog leuk is.
  • De winnaar belangrijk maken. Wie wint is niet belangrijk. Laat kinderen samen de pion verzetten, of speel zonder winnaar.

Voor ouders: een vierjarige is nog niet leerplichtig

Veel kinderen gaan al met 4 jaar naar school, maar zijn dan nog niet leerplichtig. De leerplicht begint op de eerste dag van de maand na de vijfde verjaardag. Er is dus geen haast om te “leren rekenen” voor een vierjarige.

Thuis werkt dit goed:

  • Tel mee in het dagelijks leven: trappen, appels, stappen naar de brievenbus.
  • Speel het zelfmaakspel, met de munt, tien minuten, een paar keer per week.
  • Gebruik Stippen flitsen met een gewone dobbelsteen: wie ziet hoeveel het zijn zonder tellen?
  • Laat je kind jou helpen tellen, en zeg het zelf soms verkeerd, zodat het kind je kan verbeteren.

Meer spellen voor rekenen, ook voor de hogere groepen, staan in Spelletjes voor in de klas, en tafels oefenen voor later in Tafels oefenen.

Veelgestelde vragen

Welk spel helpt kleuters het beste bij tellen?

Een bekend onderzoek gaat over een eenvoudig getallenbordspel: een rij vakjes met getallen en een pion. Vier keer 15 minuten spelen hief bij kleuters uit gezinnen met een laag inkomen het verschil in getalschatting op. Een versie met kleuren in plaats van getallen deed dat niet.

Hoe vaak moet je een telspel spelen?

In het onderzoek ging het om vier sessies van 15 minuten. Hoeveel vaker of langer helpt, weten we daaruit niet. Kort en herhaald is de veilige keuze.

Is een vierjarige al leerplichtig?

Nee. De leerplicht begint op de eerste dag van de maand na de vijfde verjaardag. Veel kinderen gaan al met 4 jaar naar school, maar zijn dan nog niet leerplichtig.

Meer rekenen uit de kast

16 spellen

Elk met groep, duur en materiaal. Alle spellen voor rekenen staan op de vakpagina.

Gooi en doe de worp keer de tafel van de week. Zeg de som hardop; je maatje controleert de som. Wie komt het eerst boven de 100?

Voor
groep 4–5
Duur
10 min
Nodig
1 dobbelsteen en papier per tweetal

Raad mijn getal

Een getal tot 100 raden met "hoger" of "lager". Vraag daarna waarom iemand met 50 begon.

Voor
groep 3–6
Duur
5 min
Nodig
een briefje, pen en het bord

Tegelijk een kaart omdraaien, zonder de plaatjes. Wie zegt het eerst de som of het product?

Voor
groep 3–6
Duur
10 min
Nodig
speelkaarten zonder plaatjes

Zoem

Om de beurt tellen; elk getal uit de tafel wordt "zoem". Vergissen is opnieuw bij 1, niemand valt af.

Voor
groep 4–8
Duur
5 min
Nodig
niets

Lees ook